Home » Uncategorized » An Práta

An Práta

Iarr ar dhuine pictiúr a dhéanamh den Domhan agus tosóidh siad amach le ciorcal mór mar seo:

Earth

(a)

Is fada an lá ó chruthaigh Newton gur raimhre an Domhan ag crios na Cruinne ná ag céimeanna níos airde leithid. Fórsaí lártheifeacha ó chasadh an Domhain is cúis leis an raimhre sin thart ar a bolg. Dá mba chruinne é an Domhan, níor chóir áit amháin bheith níos raimhre ná áit eile.

Is giorra an trastomhas idir an Mol Thuaidh agus an Mol Theas, ná trastomhas chrios na cruinne: is giorra sin de 42Km. Mar sin de, ní cruinne an Domhan ach éileapsóideach. Mar seo, féach:

Ellipsoid-rotationsflaeche

(b)

Níl ann sin ach tús an scéil, áfach. Má ghlachtar leis gur éileapsóideach do chruth an Domhain, ní hionann sin agus a rá gur éileapsóideach foirfe é. Is amhlaidh go mbíonn leibhéal na mara 110m os cionn an éileapsóidigh in áiteanna áirithe agus 85m faoin éileapsóideach céanna in áiteanna eile.

Ní hionann tiús do screamh na Cruinne ó áit go háit ach oiread. Is minic gur tibhe a bhíonn sí ar bhun sléibhe ná ar thóin na farraige mar shampla. Tagann athruithe ar fhorscreamh na Cruinne agus ar chroí na Cruinne fosta: téann siad i dtiús agus i dtanaíocht ó thráth go a chéile. Bíonn tionchar ag na hathruithe sin ar imtharraingt an Domhain agus, dá bharr sin, ar chruth an Domhain. Mar sin de, ní éileapsóideach ach oiread, ach “Geoid”, a thugann saineolaithe ar chruth an Domhain.

Ar a ndul thart ar an domhan do shatailítí, leanann siad cruth na Cruinne: imíonn na satailítí níos faide amach uainn agus tagann siad níos giorra isteach chugainn de réir mar a théann siad thart le háiteanna ar chumais éagsúla imtharraingthe.  Mar sin de, ní cruinn an fhithis a leanann satailítí a théann timpeall na cruinne ach chomh beag.

Ag seo cruth “ceart” na cruinne faoi láthair:

Geoid+2011Práta Imtharraingthe Potsdam

(c)

Gluais:

Crios na Cruinne: the Equator

Céimeanna níos airde leithid: higher degrees of latitude

Lártheifeach: centrigual

Cruinne: globe

Trastomhas: diameter

Mol Thuaidh: North Pole

Éileapsóideach: ellipsoid

Screamh na Cruinne: the Earth’s crust

Forscreamh na Cruinne: the Earth’s mantle

Croí na Cruinne: the Earth’s core

Imtharraingt an Domhain: the Earth’s gravity

Satailít: satellite

Fithis: orbit


a: photo credit: earth europe africa asia via photopin (license)

b: “Ellipsoid-rotationsflaeche” by Ag2gaeh – Own work. Licenced under CC BY-SA 4.0 via Wikimedia Commons – https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ellipsoid-rotationsflaeche.png#/media/File:Ellipsoid-rotationsflaeche.png

c: photo credit: Image: GFZ German Research Centre for Geosciences

Foinse: From Space to the Core of the Earth.

The World of GFZ: http://www.gfz-potsdam.de

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: